Araştırma sonuçlarının excel addin makrosu ile istatistiksel analizi

Note 1: for non-turkish visiters of this page: they can download and setup the language translator extension from the Chrome Web Market.This extension adds a button to your browser toolbar. Click the translate icon whenever you want totranslate the page you're visiting.

Not:Yazıya, araştırma sonuçlarına dayalı tarımsal bilgi web blogunun adresini vermekle başlamak istiyorum :"avcimuzaffer.blogspot.com.tr" adrese gitmek için tıklayınız

Değerli araştırmacılar,

Tek başına (stand alone) çalışan istatistik paket programlarının kullanışlarında bazı kolaylıklar ve bazı zorluklar ortaya çıkmaktadır. Kolaylıkların ne olduğu herkesin malumudur. Bizi burada zorluklar ilgilendirmektedir.

Zorluklar:

         Kimi programlar çok detaylı sonuçlar vermekte, bu detayları anlamak için de yüksek düzeyde bilgiye ihtiyaç duyulmaktadır. Bunlar sonuçları olduğu gibi verip onlar ne anlama geliyor?, ne demektir? gibi sorular boşlukta kalmaktadır.

        Bazen de istediğimiz bir parametre  doğrudan sonuçlarda yer almamaktadır. Benim bu makroları yazmama da esas olarak bu eksiklik neden olmuştur. JMP programı araştırmalarda kullanılmaktadır.  JMP, LSD değerini (VK% yı da) direk vermediğinden, bunu elle hesaplamak durumundayız. Elinizde çok veri olup birçok ANOVA yaptığınızda her biri için LSD hesaplamak bir işkence halini almakta, JMP den kopyaladığınız  LSD hesaplama da kullanılan değerleri  Excel’e aktarıp  sonuca gitmek gerekmekte bu da  beyninizin ve gözlerinizin aşırı yorulmasına ve sonuç olarak bazı hatalara yol açılmaktadır.

         Bir başka zorluk da aynı veriler hem excelde, hem de paket program  dosyası olarak tutulmak zorunda kalınmakta, gereksiz yere dosya sayısı  artmakta ,  sonra da bunları yönetmek  zorlaşmaktadır.

                Lafı daha uzatmadan  sunu da söyleyip bu girişi kapatmak istiyorum. Bu da grafik oluşturma işidir ki excelin yeteneği  birçok profesyonel programlardan üstündür. Elde ettiğiniz sonuçları excel’e taşımak zahmetine katlanmadan, excel’den çıkılmadan kolaylıkla grafik veya tablo haline getirmek bir rahatlık olarak karşımıza çıkmaktadır.

Bu zorluklar yüzünden verilerimizi  genelde Excel dosyası olarak sakladığımızdan, analizlerimizi excel den çıkmadan yapmak, grafik ve tablolarımızı burada hazırlamak hem pratik hem de her şey elimiz altında bir dosyada kalacağından ulaşmak, yönetmek(örneğin sunum (p.point) ve yazım (Word) programlarına taşımak) kolay olacaktır. İşte avciistatistik excel eklentisi bu işi başarıyla yapmakta ve bu zamana kadar birçok araştırıcı tarafından başarı ile kullanılmaktadır.

Avciistatistik eklentisinde bulunan istatistiksel analiz makroları şunlardır.

1.AnovaMODEL: bildiğimiz ANOVA analizini yapar, ilave olarak  ortalamlar ve toplamları verir. Verilerin dengede olması gerekir

2.RegANOVA: ANOVA yı regresyon modeli kullanarak (jmp gibi) hesaplar.  Öncekinden farkı eksik veriler (örneğin,parselin birinden verim alamadınız diyelim) olsa bile (dengede olmayan)  ANOVA yı yapmasıdır.

3.LSD : asgari önemli fark AÖF(LSD) sıralaması yapar

4.Duncansıralama: duncan sıralaması yapar. Bazen sonuçlar bu sıralama ile istenmekte bu da her paket proğramda bulunmamaktadır. El ile yapmak ise saatleri almaktadır,çünkü herbir veri için ayrı katsayılar girilmesi gerkemktedir.

5.stabilite: çevre etkisi ile uygulama(genotip verimi) tepkisi grafiği,  ve ortalama uygulama(genotip) tepkisi ile “b” değerleri grafiği ve herbir genotip için yorumlama sonuçları verilmektedir.( Eberhart ve Russell)

6.İz(path)kts:  bir sonuca etki eden faktörlerin tekli ve birlik etkilerinin büyüklüğünü araştırma amaçlı bir proğramodır.

7.polinombulma: X ve Y gibi iki vektör arasındaki bir ve çoklu (quadratik,kübik,quartik…..vb ) ilişkiyi ifade eden ilişkiyi ve bunların önemliliklerini gösterir.

8.Korelasyon ve probabiliteleri: iki yönlü düzenlenmiş veriler arasındaki  “r” değerlerini ve bunların önemliliklerini (Probabilitelerini) hesaplar, %1 ve %5 önemli olan kara tek ve çift yıldız koyar

9.augmented analiz: materyal yokluğundan tekerrürleri yapılamayan değişkenlere (örneğin melez hatları) ait verilerin anova’larını yapıp  kontrol (veya standart)’lardan farklı olanları bulur.

10.çoklu regresyon: bir çıktıya (bağlı değişken)etki eden bir veya birden çok  paramatrenin  (bağımısız değikenler) çıktıya olan nicel etkilerini (regersyon katsayıları),  önemlilikleri, güven sınırları ve korelasyon katsayılarını hesaplar

12.multivariate linear regresyon(MvLR): çoklu regresyon gibidir, farkı bir çıktı (bağlı değişken)değil birden fazla çıktı için çoklu doğrusal ilişkilerini hesaplar. Sayfaya git

13.anovakontrol: bir anova’nın geçerli olabilmesi için verilerin 4 kritere uyması gerekmektedir. Bunlar  hata terimlerinin bağımsız, tesadüfi ve normal olarak dağılmaları, varyansların homojen olması, varyanslar ve ortalamalar ilişkili olmamalı, ve ana etkilerin toplanabilir olması gerekmektedir. Anova kontrol makrosu bütün bunları test eder.

14. Ana Bil. Analiz(PCA) ve biplotlar: Bir veri kaynağını verinin varyansını en çok yansıtacak şekilde bir bileşenle ifade etmek (veriyi küçültmek), tahminler yapmak, veriyi oluşturan değikenler arasındaki ilişki ve bağlantıları ortaya koymak amacıyla kullanılır. Sayfaya git

Yukardakilerin dışında X ve Y olarak (bivariate) ikili ilişkilerde doz-response ilişkilerinde kullanılabilecek quadratik-plato, lineer-plato, lojistik makroları kullanılabilir. Yine aynı analizlerde iki farklı r ve b değerlerinin istatistiki anlamda farklı olup olmadıklarının testini yapan makrolar da eklenti de bulunmaktadır.

Denemelerde bloklar içinde uygulamaları rasgele dağıtmak amaçlı makro, sonuçları analize uygun hale getirmek için makro (bir veriyi (sütun sıra) eşit parçalara ayırma veya ters işlem) bulunmaktadır.

grafik yapımında ikinci seriye etiketi excel koyamamaktadır.  “grafiketiket” makrosu ile bunu yapabileceksiniz. Verilerinizdeki anormal değerleri ayıklayabileceksiniz (outliar)

virgül ayraçlı dosya yapma, veri standartlaştırma, histogram, frekans tablosu ve tanımlayıcı istatistikler, grup ve frekans bulma gibi işlemler eklenti yoluyla Excel’den çıkmadan yapılabilmektedir.

Bazı verileri elimizde olan bir yerin İklim sınıfını bulabileceksiniz. Kuru şartlarda yetiştirilen ürünlerin verimlerini ilk 3 aydan sonra tahmin edebileceksiniz. Toprakta hangi dönemde ne kadar nem var, buğday bitkisinin farklı gelişme dönemleri ve tarihleri tahminlerini yapabileceksiniz.

15. Çok değişkenli LOJİSTİK regresyon sayfasında incele. Sayfaya git
16. SIRT RIDGE regresyon sayfasında incele. Sayfaya git

17. Kısmi en küçük kareler regresyonu, PLS: sayfasından incele. Git

18.K-ortalamalar kümelemesinde (K-means) k nın belirlenmesi.Sayfasından inceleyebilirsiniz. GİT

19.Hareketli ortalamalar: Basit,ağırlıklı(tartılı) ve üstel(exponential):GİT

20.Basit regresyonda güven, tahmin sınırları, grafikler..GİT 

21.Kalıtsallık hesabı. beklenen varyanslar. GİT

22.Denemeler için tekerrür (blok) sayısını bulma: GİT

23. Doğrusal Ayırım Linear discrimination analizi.......GİT

24.Grubs ve genelleştirilmiş extrem studentize ESD testleri.....GİT

25.Verileri Fourier eğrisine uydurma...GİT

26.Varyansların birörneklik (homojen) testleri...GİT

27.LATİS Eksik bloklar deneme deseni ve analizi.......GİT

28.KOVARYANS ANCOVA Eş değişken analizi...GİT

29. Gama ve Gama dağılımları..GİT

30. BetaPERT dağılımı ve program değerlendirme...GİT

31. Örnekleme yapılmış durumda yapılan varyans analizi (Anova+örnekli) GİT

32. Deneme desenlerine uygun ANOVA modelleri GİT

33. Yüzey regresyonu ( response surface ) analizi ve oluşturma: kolay metot GİT 

34. Avciistatistik makrosunda yer alan uygulamlardan anovaMODEL'i ticari olarak kullanılan JMP ile karşılaştırma GİT

 

Avciistatitik makrosunu indirmek için aşağıdaki linke tıkla

avcıistatistik

İndirdikten sonra aşağıdaki şekilde kurulum yapılacak:

1.   “avcıistatistik” makrosu kopyalancak

2.  Excel açıldıktan sonra “Dosya” ya tıklanacak

3.  Açılan pencerede  “seçenekler” tıklanacak

4.  Açılan pencerede “eklentiler” e tıklanacak

5.  Açılan pencerede “git” tıklanacak

6.  Açılan pencerede “gözat” tıklanacak

7.  Açılan pencerede boşluk alana fareye sağ tıklanıp kopyalanan makro yapıştırılacak

8.  Açılanan alana yapıştırılan makro görülür. Bundan sonra  “tamam” a basılır

Excele dönüldüğünde üst şeritte “eklentiler”  düğmesi  görülür . buraya tıklandığında “avcımenüsü” ibaresi “ solda görülür. Buradan istenilen programlar tıklanarak çalıştırılır

Eğer “ eklentiler” düğmesi görülmüyorsa  “Dosya/seçenekler/şeridi özelleştir” düğmelerine tıklanarak açılan pencerenin sağ bölmesindeki “eklentiler”in solundaki  kutucuğa tıklanır.  Bundan sonra excelin üst şeridinde “eklentiler” görülür.

Şimdi araştırmalarda en çok kullanılan “ANOVA “ varyans analizinden bahsedelim

Menüde iki  anova yapan makro var. “regANOVA” ve “anovaMODEL”. anovaMODEL  dengede olan yani aynı sayıda gözlemi olan değişkenler içindir.  Örneğin test konuları aynı sayıda tekerrür verilerine sahiptir. regANOVA ise hem dengede hem de dengede olmayan verilerle varyans analizi yapabilir.Bu analizi başlamadan önce 2 işlem yapmamız gerekir. 1. Si verilerin hazırlanması, 2.si model yazılması.

Veriler denemedeki değişkenler (çeşitler,tekerrürler,uygulama konuları,deneme yılları, yerleri vb..) excel sayfasında sütünlar halinde düzenlenmelidir. Aşağıda tesadüf blokları deseninde yürütülmüş bir denemenin verilerinin analize hazır hale getirilmiş halini görmektesiniz.

İlgili deneme desenine uyan model ise çeşit ve tekerrür olarak sağda verilmiştir. Kırmızı çizgiler analizde seçilecek verileri göstermek için çizilmiştir. Aynı şekilde analiz yaparken açılan pencereciklerde ne yapılması gerektiği yazılmıştır.

Analiz sonunda sonuçlar aşağıdaki resimdeki gibi seçilen sayfa konumuna yazılır.

Aynı analizi regANOVA ile yaptığımızda aynı sonuçları aşağıda görüldüğü gibi “JMP” programı ile yapılmış gibi sonuçlar verir.

Bazen indrilen avciistatistik uygulaması yönergeler izlenerek yüklense bile eklentilerde görünmeyebiliyor. Bu durumda şekilde görüldüğü gibi "eklentiler>gözat" dan sonra görülen uygulama üzerine sağ tıklayarak açılan pencereden "özellikler>güvenlik" tıklanarak açılan pencerede görülen tıklar sekildeki gibi olmalıdır. Öyle değilse değişiklikyaparak bu hale getirilmelidir. Bundan sonra eklentilerde "avcimenüsü" görülür.

 Avciistatitik makrosunu indirmek için aşağıdaki linke tıkla

avcıistatistik

NOT:
İletişim için "muzafavci@yahoo.com", "muzafavci@outlook.com" veya "hasanozdemir2565@gmail.com"  adresleri ya da sayfanın altında yer alan "yorum ekle" kullanılabilir